Het oude spreekwoord “Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt nooit een kwartje” klinkt hard en pessimistisch. Alsof je lot voorgoed bepaald is door je afkomst. Maar klopt dat wel? Misschien is een eerlijker variant: “Wie voor een dubbeltje geboren is, wordt moeilijker een kwartje.” Niet onmogelijk, wel uitdagender.
En vergeet niet: ook dubbeltjes kunnen blinken als je ze poetst.
Filosofie
Filosofen als Jean-Jacques Rousseau en Simone de Beauvoir wezen al op de invloed van omstandigheden op iemands mogelijkheden. Rousseau stelde dat de mens “vrij geboren wordt, maar overal in ketenen ligt” – onze omgeving bepaalt in hoge mate onze kansen. De Beauvoir benadrukte hoe maatschappelijke structuren ongelijkheid in stand houden, bijvoorbeeld tussen mannen en vrouwen. Toch is er bij beiden ook ruimte voor verzet: wie zich bewust wordt van beperkingen, kan ze overstijgen. Het dubbeltje kan misschien niet zomaar een kwartje worden, maar het kan wél groeien in waarde.
Wetenschap
De sociologie laat zien dat sociale mobiliteit reëel is, maar ongelijk verdeeld. Wie in armoede opgroeit, heeft vaker te maken met minder onderwijs- en loopbaankansen. Maar ongelijkheid is geen absolute grens: het vraagt meer inspanning en vaak meer steun.
De psychologie voegt daaraan toe dat growth mindset (Carol Dweck) en self-efficacy (Albert Bandura) cruciale factoren zijn. Mensen die geloven dat ze kunnen leren en zich kunnen ontwikkelen, zijn beter in staat obstakels te overwinnen. Het dubbeltje dat vertrouwen heeft, kan uitgroeien tot een kwartje – of misschien zelfs meer.
Waarde herzien
Tijdens de coronacrisis zagen we hoe betrekkelijk dat kwartje-dubbeltje-denken eigenlijk is. Niet de grootverdieners op de Zuidas hielden de samenleving draaiende, maar de verpleegkundigen, schoonmakers, vakkenvullers en leerkrachten. Zij – vaak de “dubbeltjes” in termen van salaris en status – bleken onmisbaar. Het doet denken aan wat Rutger Bregman benadrukt: dat morele ambitie meer waarde heeft voor de samenleving dan een hoog banksaldo. Veel geld zegt weinig over betekenis.
TED Talk
Een inspirerende TED Talk hierbij is die van Angela Duckworth: Grit: The power of passion and perseverance. Zij laat zien dat volharding vaak een belangrijkere voorspeller van succes is dan talent of achtergrond. Met andere woorden: het dubbeltje dat blijft volhouden, vergroot zijn waarde.
Muziek
Een passende muzikale afsluiter is A Change Is Gonna Come van Sam Cooke. Een tijdloos nummer dat hoop en doorzettingskracht bezingt, juist tegen de achtergrond van ongelijkheid en tegenslag. Het herinnert ons eraan dat vooruitgang vaak traag gaat, maar wél mogelijk is.