Het bekende spreekwoord “Hoogmoed komt voor de val” klinkt als een waarschuwing: houd je klein, blijf bescheiden, anders gaat het mis. Maar wat als we het omdraaien? Wat als juist een beetje hoogmoed – of beter gezegd: zelfvertrouwen – de brandstof is die je vooruit helpt?
We hoeven maar te denken aan Icarus, de mythische figuur die met vleugels van was té dicht bij de zon vloog. Hij kwam bedrogen uit. Maar stel dat hij níet had gevlogen? Dan had niemand ooit van hem gehoord. Hoogmoed bracht hem in elk geval hoger dan wie dan ook in zijn tijd.
Filosofie
Aristoteles beschreef al het ideaal van megalopsychia – grootmoedigheid. Het vermogen jezelf niet kleiner te maken dan je bent, maar in verhouding te staan tot je ware formaat. Nietzsche zou eraan toevoegen dat de mens pas werkelijk leeft wanneer hij zichzelf durft te overstijgen. Een beetje hoogmoed is geen zonde, maar een uitnodiging om het leven groots tegemoet te treden.
Wetenschap
De psychologie geeft dit een moderne naam: self-efficacy. Albert Bandura toonde aan dat mensen die geloven in hun eigen kunnen vaker hun doelen bereiken. Ze durven te beginnen, houden langer vol en leren sneller van hun fouten. Het geloof dat inspanning zin heeft, maakt het verschil tussen stilstaan en vooruitgaan.
Onderzoek laat bovendien zien dat mensen die zichzelf een beetje overschatten vaak succesvoller zijn dan mensen die zich structureel onderschatten. Waarom? Omdat ze eerder in actie komen, kansen grijpen en onderweg leren wat nodig is. In sollicitatieprocedures zie je dit terug: mannen reageren sneller op vacatures ook als ze niet aan alle functie-eisen voldoen, terwijl vrouwen vaker wachten tot ze alles kunnen afvinken. Wie zichzelf wat speelruimte gunt, zet simpelweg vaker de eerste stap.
TED Talk
Amy Cuddy illustreert dit prachtig in haar TED Talk Your body language shapes who you are. Met simpele veranderingen in houding kun je je gevoel van kracht en overtuiging vergroten. Haar advies: “Fake it till you become it.” Oftewel: oefen alvast met vleugelslagen, totdat je daadwerkelijk vooruitkomt.
Muziek
En dan hoor je die iconische zin: I Believe I Can Fly. Het nummer dat generaties heeft aangemoedigd om te geloven dat ze verder kunnen reiken dan hun beperkingen.
Ja ja ik ben bekend met het fenomeen zwaartekracht. We weten dat we niet echt kunnen vliegen. Maar we geloven toch wel dat we vooruit kunnen?