Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Afwijking van de norm wordt met dit spreekwoord sinds jaar en dag ontmoedigd. Denk aan psychische problemen waar stigma op rust. Ook al krijgt 40% van de mensen er ooit mee te maken, het blijft taboe. We beschouwen het als abnormaal, zwak of zelfs potentieel gevaarlijk. En natuurlijk zijn er mensen met enorme lijdensdruk of mensen die een gevaar zijn voor anderen maar valt veel normaal gedrag zoals te druk of te dromerig in de klas niet wat vaker te normaliseren?
Zelf was ik een leerling met “opvallend gedrag”. Ik trok mij weinig aan van de spelregels op school en de wensen van de docenten. Veel docenten hadden daar last van. Anno nu zou ik onderzocht worden op ODD, denk ik. Maar hoe reëel en helpend is zoiets?
De kinderen die dwars zijn, die vechten of stelen, bestaan sinds mensenheugenis. Alleen weten we hun gedrag nu beter te classificeren en er hulp bij aan te bieden. Het lijkt wel alsof kinderen steeds eerder behandelt worden alsof ze al verantwoordelijk en perfect aangepast moeten zijn. Maar is dat reëel?
Ik vroeg me af of ODD vaker voorkomt in gezinnen met een lagere sociaaleconomische status. Dat blijkt te kloppen. Logisch ook. Wie elke dag onder druk staat, om geld, om werk, om wonen, houdt minder over om geduldig te zijn. Dat maakt die ouders geen slechte ouders. Het maakt ze mensen die doen wat ze kunnen met wat ze hebben. En een kind doet precies hetzelfde. Het handelt naar het voorbeeld dat het meekrijgt, binnen de vermogens die het op dat moment heeft. Dat gedrag is niet goed te praten. Maar moet je het labelen als gedragsstoornis? Ik kan mij maar al te goed voorstellen dat je onaangepast gedrag gaat vertonen vanuit de context waarin je je begeeft. Echt al te goed voorstellen.
ODD gaat bovendien vaak samen met andere stoornissen, zoals ADHD of autisme. Daarmee wordt het “complex om te behandelen”.
Ik denk dat het complex is gemáákt. Door al de verschillende hokjes die we hebben bedacht.
In de basis gaat het om iets simpels: zie het kind in zijn context, en kijk naar wat er wél goed gaat. Herstel is mogelijk. Niet alleen omdat een brein vanzelf volwassener wordt, maar ook doordat je een kind aanspreekt op zijn gezonde kanten en zijn schaduwkanten wat meer accepteert.
Misschien is het niet het kind dat moet veranderen, maar onze blik.
Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg? Nee. Doe maar wat gek. Dat is normaal genoeg.