We kennen allemaal de uitdrukking: De operatie is geslaagd, maar de patiënt is overleden. Het beeld van een perfect uitgevoerd plan dat het doel volledig voorbijschiet. In de zorg gebeurt dat vaker dan we willen: protocollen worden keurig gevolgd, interventies uitgevoerd, rapportages afgevinkt — maar de mens achter de procedure schiet er weinig mee op.
Daarom vind ik de omkering veel interessanter: De operatie verliep niet volgens plan en de patiënt herstelde. Niet omdat alles mislukte, maar omdat herstel vaak plaatsvindt buiten de lijntjes van het protocol.
De interventie mislukte niet
Ik heb dat zelf ervaren. De interventie die ik kreeg mislukte niet, maar werd ook niet volgens het protocol uitgevoerd. En dat was maar goed ook. Want het protocol sloot niet aan bij wat ik op dat moment nodig had.
Ik had een psycholoog die haar tijd vooruit was. Waar anderen vooral keken naar stoornissen en tekorten, zette zij zingeving en doelen centraal. Niet: Wat is er mis met jou en hoe fixen we dat? maar: Waar wil jij naartoe? Wat geeft jou betekenis? Welke stappen passen daarbij?
In die tijd sprak de organisatie nog niet over herstelgerichte zorg. Maar zij deed het gewoon, zonder er woorden voor nodig te hebben. Achteraf besef ik: goede professionals lopen soms op de tijdgeest vooruit. Zij doen wat nodig is voor de mens tegenover hen, ook als het protocol daar nog geen ruimte voor biedt.
Herstel buiten het protocol
Dat sluit aan bij inzichten uit de positieve psychologie. Onderzoek laat zien dat welzijn niet ontstaat uit het repareren van gebreken, maar uit het inzetten van sterke kanten, het ervaren van betekenis en het formuleren van haalbare doelen. Soms faalt het plan, maar lukt het leven.
Voorlopers als richtingwijzers
Dit vraagt moed van professionals. De moed om af te wijken van een protocol, om meer te zijn dan uitvoerder van een methode, en om hun eigen wijsheid en ervaring te gebruiken. Vaak blijken juist deze voorlopers richtinggevend: later volgt de organisatie, met beleid, training en nieuwe woorden, waar de professional allang de praktijk had veranderd.
De operatie was geen succes en de patiënt werd beter. Soms betekent dat: het protocol was niet leidend, maar de mens. En dat bleek precies de juiste route naar herstel.
TED Talk tip: What Makes Life Worth Living in the Face of Death van Lucy Kalanithi — over hoe betekenis en doelen vaak zwaarder wegen dan welke behandeling ook.
Muzikale noot: Get Up, Stand Up van Bob Marley and The Wailers — een lied dat oproept om op te staan voor je eigen kracht en betekenis, ook als het protocol iets anders zegt.