Het spreekwoord “schoenmaker, blijf bij je leest” klinkt vertrouwd. Het zegt: doe waar je goed in bent, houd je bij je vak. Maar in het onderwijs, zeker in sociaal-agogische beroepen, is er méér nodig. Ik zou zeggen: schoenmaker, laat jezelf zien.
Docenten zijn niet alleen bezig met kennisoverdracht of instructie geven. Ze hebben ook een voorbeeldfunctie. Studenten kijken niet alleen naar wat je uitlegt, maar ook naar wie jij bent. Ze voelen of je authentiek bent, of je lef hebt om ook je eigen waarden, drijfveren en worstelingen zichtbaar te maken. In sociaal-agogische opleidingen telt die connectie misschien nog wel meer dan de inhoud: de student leert immers dat hij of zij zelf het instrument is in dit vak.
Wetenschappelijke literatuur bevestigt dit. Onderzoek naar professionele identiteit van docenten laat zien dat onderwijs betekenisvoller wordt naarmate de docent zijn eigen waarden en ervaringen inbrengt (Beijaard, Meijer & Verloop, 2004). Korthagen’s ui-model laat zien dat identiteit en zingeving uiteindelijk de kern vormen die alles doordringt: gedrag, vaardigheden, overtuigingen en omgeving. Wie als docent reflecteert op die diepere lagen, maakt onderwijs rijker en persoonlijker.
Daarnaast weten we dat rolmodellen een cruciale rol spelen in sociaal werk en lerarenopleidingen. Studenten spiegelen zich aan hun docenten, niet alleen in kennis en vaardigheden, maar juist in hoe ze omgaan met onzekerheid, ethische dilemma’s en professionele worstelingen (Kelchtermans, 2009). Wanneer docenten die kwetsbaarheid en kracht laten zien, ontstaat er ruimte voor studenten om hetzelfde te doen.
Daarom is reflectie geen luxe, maar een kernopdracht voor de docent. Het gaat er niet om dat je je hele privéleven deelt, maar dat je als professional de moed hebt om zichtbaar te maken wat jou drijft. Dat je laat zien hoe jij jouw professionele identiteit vormgeeft, en dat leren nooit stopt.
Precies daarin ligt de waarde van instrumenten als de STERKscan. Waar veel tests reduceren tot één dimensie — een kleur, een type of een score — nodigt de STERKscan uit tot een breed gesprek over waarden, kwaliteiten en professionele identiteit. Ze maakt zichtbaar wat vaak impliciet blijft, en helpt zowel docent als student om woorden te geven aan dat wat hen in hun werk drijft.
En dit sluit nauw aan bij de beweging naar herstelgericht en ervaringsgericht leren. Daar gaat het niet alleen om het doorgeven van kennis, maar ook om het inzetten van je eigen ervaringen en identiteit als bron voor groei. Professionals die zelf laten zien hoe ze betekenis geven aan kwetsbaarheid, verandering en herstel, openen de deur voor studenten om hetzelfde te doen. Onderwijs wordt dan een oefenplaats voor echtheid en verbinding: een plek waar je leert dat wie je bent onlosmakelijk verbonden is met wat je doet.
Schoenmaker, laat jezelf zien. Niet om het middelpunt van de klas te zijn, maar om studenten te leren dat ontwikkeling altijd persoonlijk én professioneel is. Dat wie je bent, net zo belangrijk is als wat je weet. En dat onderwijs pas echt gaat leven wanneer er niet alleen kennis, maar ook identiteit in het spel komt.