Toegegeven, deze uitspraak is niet van mijzelf. Ik hoorde hem in 2004, tijdens mijn stage bij een telecomaanbieder. Via een studiegenoot rolde ik in een zogenoemd high potential traject. Na een IQ test en een streng criteriumgericht interview werd ik toegelaten. Eén van de uitverkorenen.
Totdat ik begon.
De realiteit bleek weerbarstig. De collega’s op de afdeling zaten helemaal niet te wachten op een stagiair. Sterker nog, ze zaten nauwelijks te wachten op verandering. Juist daarom was er een duur bureau ingehuurd om de mindset te verbeteren. Met sprekers, boeken en tips. Eén daarvan: positieve affirmaties in de spiegel.
Het was het eerste zelfhulpboek dat ik las. En ik dacht: hier ligt de sleutel. Als ik maar genoeg geloofde, zou ik het ook zien.
Het resultaat? Ik liep vast. Mijn perfectionisme en bewijsdrang verlamden me. Alles moest kloppen, ik wilde laten zien dat ik de moeite waard was. En in plaats van groei brandde ik op.
Pas later begreep ik: geloven is niet iets wat je jezelf oplegt. Het is niet een mantra voor de spiegel. Het vraagt om ervaringen die echt zijn. Kleine momenten waarop je voelt: ik kan dit, ik hoor erbij, mijn bijdrage doet ertoe.
Daarmee raak je precies aan de zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan. Zij laten zien dat mensen pas tot bloei komen als drie psychologische basisbehoeften vervuld zijn: autonomie, competentie en verbondenheid.
Dat wist Socrates eigenlijk al. Hij geloofde dat wijsheid niet in een boek of in de woorden van een ander lag, maar van binnenuit naar boven moest worden gehaald. Zijn vroedvrouwmethode hielp mensen hun eigen waarheid te ontdekken.
En ook Carl Rogers sloot daarbij aan. Volgens hem hebben mensen een natuurlijke neiging tot groei, mits ze een omgeving ervaren van echtheid, acceptatie en empathie. Niet de spiegel met opgeplakte zinnetjes, maar een relatie waarin je gezien wordt, geeft de ruimte om te geloven en vervolgens te zien wat mogelijk is.
Meer dan twintig jaar later begin ik pas te begrijpen welke wijsheid er achter dat zinnetje schuilgaat. Eerst geloven dan zien gaat niet over trucjes of successtrategieën. Het gaat over vertrouwen. Vertrouwen dat je ondanks tegenslag en imperfectie verder kunt. Vertrouwen dat falen niet het einde is, maar een onderdeel van leren. Vertrouwen dat wie jij bent er mag zijn, ook zonder bewijsdrang.
Misschien is dat de kern: geloven is durven loslaten dat alles zeker en controleerbaar moet zijn. Geloven is de sprong wagen in een werkelijkheid die altijd onzeker blijft. Zien volgt pas later, in de vorm van betekenis, richting en groei.